Vẻ đẹp sông Hương dưới góc nhìn văn hóa

Vẻ đẹp sông Hương dưới góc nhìn văn hóa

Vẻ đẹp sông Hương dưới góc nhìn văn hóa

Đâu chỉ là thiếu nữ Huế tình tứ, sông Hương còn trầm tích trong mình vẻ đẹp sâu xa của văn hóa lịch sử. Khi là một thiên sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc, lúc là người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ xở với sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ.

Am hiểu sâu sắc văn hóa của mảnh đất kinh kì lại có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã phát hiện ra dòng sông Hương là người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya. Ai đã đến thăm Huế hẳn đuề được thưởng thức âm nhạc Huế. Nhưng không phải ai cũng hiểu rằng phải nghe nhạc Huế trên sông Hương lúc đêm khuya mới cảm nhận được hết linh hồn của nó. Bởi vì toàn bộ nên âm nhạc cổ điển Huế, theo cách lí giải của nhà văn là được sinh thành trên mặt nước của sông hương. Vào những đêm trăng thanh, không khí tính lặng đến mức có thể nghe được tiếng động rất nhẹ của những nhịp chèo, những giọt nước rơi, những nghệ nhân dân gian nhìn mặt nước sông lấp loáng ánh trăng, tức cảnh sinh tình đã soạn ra những bản nhạc cổ điển, những câu hò, mài ghì, mái đẩy gủi lòng mình với quê hương xứ sở. Nhưng còn một phát hiện bất ngờ nữa, sông Hương chính là cái nôi sinh thành bản đàn tuyệt diệu trong Truyện Kiều. Tác giả tưởng tượng hai trăm năm trước, Nguyễn Du từng lênh đênh tong lòng Hương với một phiến trăng sầu. Nhà thơ nghe nhạc Huết và viết nên những vần thơ tuyệt đẹp. Tất nhiên đây chỉ là suy đoán, liên tưởng nhưng không phải không có căn cứ. Tác giả dẫn ra câu chuyện một nghệ nhân già chơi đàn gần nửa thế kỉ nhận ra sự đồng điệu giữa đàn của Thúy Kièu với “Tứ đại cảnh” – một bản nhạc Huế rất nổi tiếng.

“Có một dòng thi ca về sông Hương” đó là một lời nhận xét đầy hứng khởi của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Không hề có ý định liệt kê trong bài kí của mình tất cả những tác phẩm thi ca về sông Hương nhà văn chỉ muôn khẳng định vẻ đẹp của dòng sông không hề đơn điệu mà biến hoa đa dạng, không bao giờ lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ. Dưới mỗi góc nhìn, sông Hương lại hiện ra với vẻ đẹp riêng quyến rũ. Ở htơ Tản Đà, sông Hương là dòng sông trắng, lá cây xanh. Ở thơ Cao Bá Quát, sông Hương chợt hùng tránh như “kiếm dựng trởi xanh” đầy khí phác ngang tàn. Ở thơ Bà Huyện Thanh Quan, nó là nỗi quan hoài, vạn cổ. Đến Tố HỮu, sông Hương đột khởi thành sức mạnh phục sinh của những kiếp giang hồ. Thật vô cùng biến hòa và thú vị.

Đến với xứ Huế mộng mơ, ai ai cũng bị hút hổn bởi màu tím quyến rũ trong trang phục của những cô dâu Huế ngày xưa. Hoàn toàn không ngẫu nhiền khi các cô dâu Huế lại chọn màu áo tím cho ngày lễ thiêng liêng trọng đại của đời mình. Rất tinh tế, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã lí giải màu tím ẩn hiện quyến rũ ấy chính là màu sương khói trên sông Hương. Lớp khói sương màu tím ấy chẳng khác gì tấm hoan huyển ảo tự nhiên, khiến dòng sông thêm mơ mông. Và màu khói sương quyến rũ ấy đã gợi cảm hứng để các nghệ nhân thiết kế nên trang phục độc đáo cho những cô dâu Huế.

Bằng một tình yêu mê đắm với xứ Huế, bằng những hiểu biết phong phú sâu sắc, Hoàng Phủ Ngọc Tường phát hiện ra vẻ đẹp văn hóa của mảnh đất cố đô mà ở đó có bóng dáng của sông Hương. Đọc “Ai đã đặt tên cho dòng song” ta biết phong tục riêng của Huế trong ngày rằm tháng 7. Khác với lễ Vu Lan của miền Nam, lễ xá tội vong nhân của đồng bằng Bắc Bộ, cứ đến tháng 7, Huế tổ chức lễ hội hoa đăng. Trăm nghìn đóa hoa đăng được thả từ điện Hòn Chén trôi về nội thành Huế. Đến với tác phẩm, người đọc không khỏi bất ngờ ngỡ ngàng vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính của Huế mà không một thành phố hiện đại nào trên thế giới có được. Đầu và cuỗi ngõ thành phố, những nhánh sông đào máng nước sông Hương tỏa đi khắp phố thị với những cây đa, cây cừa cổ thụ tỏa vầng lá u sầm uống những xóm thuyền xúm xít. Và trong những đêm sương vẫn thấy lập lòe những ánh lửa thuyền chài của những linh hồn mô-tê xưa cũ. Là phố thị mà cố đô Huế vẫn mang dáng nét của làng quê. Thật lạ và thú vị biết bao.